Thị trường chứng khoán Việt Nam: Lịch sử hình thành và phát triển

Trên thế giới thị trường chứng khoán lần đầu tiên được hình thành cách đây đã hơn 400 năm. So với thế giới thị trường chứng khoán Việt Nam là một thị trường non trẻ, nhưng cũng đã trải qua lịch sử hình thành và phát triển hơn 20 năm nay. Ở bài viết này chúng ta cùng tìm hiểu khái quát về thị trường chứng khoán (TTCK) Việt Nam và những dấu mốc đang nhớ.

Lịch sử hình thành và phát triển Thị trường chứng khoán Việt Nam
Lịch sử hình thành và phát triển Thị trường chứng khoán Việt Nam

Tổng quan về TTCK Việt Nam

TTCK là nơi diễn ra các hoạt động trao đổi, mua bán, chuyển nhượng các loại chứng khoán, qua đó thay đổi chủ thể nắm giữ chứng khoán.

Chức năng của thị trường chứng khoán Việt Nam

Thị trường chứng khoán Việt Nam có 5 chức năng hoạt động chính:

  • Huy động vốn đầu tư cho nền kinh tế Việt Nam
  • Cung cấp môi trường đầu tư cho công chúng
  • Tạo tính thanh khoản cho các loại chứng khoán
  • Đánh giá hoạt động của doanh nghiệp
  • Tạo môi trường hỗ trợ Chính phủ thực hiện các chính sách kinh tế vĩ mô

Các chủ thể tham gia thị trường chứng khoán Việt Nam

Có 4 chủ thể tham gia vào thị trường chứng khoán Việt Nam, bao gồm:

Nhà phát hành

Các tổ chức thực hiện hoạt động huy động vốn thông qua thị trường chứng khoán. Nhà phát hành là các bên: Chính phủ, chính quyền địa phương, Công ty.

  • Chính phủ phát hành các loại Trái phiếu Chính phủ với mục đích huy động tiền bù đắp cho thâm hụt ngân sách hoặc để nguồn vốn thực hiện các công trình quốc gia lớn.
  • Chính quyền địa phương phát hành Trái phiếu địa phương để huy động tiền đầu tư cho các công trình xây dựng, công cộng hoặc các chương trình phát triển kinh tế, xã hội của địa phương.
  • Các công ty phát hành Trái phiếu, Cổ phiếu để huy động vốn mở rộng sản xuất, đầu tư phát triển kinh doanh.

Nhà đầu tư chứng khoán

  • Nhà đầu tư cá nhân: NĐT chấp nhận rủi ro hoặc NĐT không thích rủi ro
  • Nhà đầu tư tổ chức: Công ty đầu tư, Công ty bảo hiểm, Quỹ Bảo hiểm xã hội, Công ty tài chính, Ngân hàng thương mại

Các tổ chức kinh doanh trên thị trường chứng khoán

  • Công ty chứng khoán
  • Quỹ đầu tư chứng khoán
  • Các trung gian tài chính

Các tổ chức liên quan đến thị trường chứng khoán

  • Cơ sở quản lý Nhà nước
  • Sở giao dịch chứng khoán
  • Hiệp hội Kinh doanh Chứng khoán Việt Nam (VASB)
  • Trung tâm Lưu ký Chứng khoán Việt Nam VSD
  • Công ty dịch vụ máy tính chứng khoán
  • Các tổ chức tài trợ chứng khoán
  • Công ty đánh giá hệ số tín nhiệm

Nguyên tắc hoạt động trên thị trường chứng khoán

Nguyên tắc công khai

Mọi hoạt động trên thị trường chứng khoán Việt Nam phải được công khai nhằm đảm bảo công bằng trong giao dịch chứng khoán, quyền lợi của nhà đầu tư, sự minh bạch của thị trường. Các đối tượng công bố đầy đủ thông tin theo luật về tình hình báo cáo tài chính, kết quả kinh doanh của tổ chức phát hành chứng khoán, số lượng và giá cả chứng khoán, quản trị công ty. Mọi thông tin công khai phải thỏa mãn 4 yêu cầu: Chính xác – Kịp thời – Dễ dàng – Đầy đủ.

Nguyên tắc đấu giá

Thị trường chứng khoán có đặc điểm cạnh tranh hoàn hảo và mang tính tự do nhất trong các loại thị trường. Điều này thể hiện qua nguyên tắc đấu giá với 3 hình thức:

  • Đấu giá trực tiếp: Với hình thức này, các nhà môi giới sẽ gặp nhau trực tiếp để thương lượng giá, thường gặp ở thị trường chứng khoán Tokyo, New York…
  • Đấu giá gián tiếp: Là hình thức các nhà đầu tư liên hệ, thương lượng gián tiếp qua điện thoại hoặc Internet. Loại hình này có ở thị trường chứng khoán London.
  • Đấu giá tự động: Hình thức đấu giá qua hệ thống Internet giữa máy chủ của Sở giao dịch với hệ thống máy của các công ty chứng khoán thành viên. Các lệnh mua bán được truyền đến máy chủ, máy chủ tự động khớp lệnh có giá phù hợp và thông báo kết quả cho công ty chứng khoán có lệnh đặt hàng được thực hiện. Hình thức này phổ biến ở thị trường chứng khoán Thái Lan, Việt Nam,…

Nguyên tắc trung gian

Nguyên tắc trung gian là việc mua bán chứng khoán phải thông qua môi giới thực hiện. Đây là nguyên tắc đảm bảo cho thị trường hoạt động đều đặn, lành mạnh, chuyên nghiệp và hợp pháp, có tính an toàn, tiết kiệm chi phí. Điều này thể hiện rõ hơn trên TTCK tập trung – tức là Sở giao dịch chứng khoán, khi mà mua bán chứng khoán phải thông qua các nhà môi giới. Trên thị trường sơ cấp, nguyên tắc này thể hiện qua việc chào bán chứng khoán dưới hình thức đấu giá hoặc bảo lãnh phát hành.

Cấu trúc và phân loại của thị trường chứng khoán Việt Nam

Căn cứ vào sự luân chuyển nguồn vốn

  • Thị trường sơ cấp: Là nơi huy động vốn cho nhà phát hành, diễn ra các hoạt động mua bán chứng khoán mới phát hành lần đầu. Những người bán trên thị trường này thường là Ngân hàng Nhà nước, kho bạc, Công ty phát hành, Tập đoàn bảo lãnh phát hành,…
  • Thị trường thứ cấp: Là thị trường không huy động vốn cho nhà phát hành, giao dịch chứng khoán sau khi đã phát hành lần đầu, có thể được mua đi bán lại nhiều lần.

Căn cứ vào hàng hóa trên thị trường

  • Thị trường cổ phiếu: Nơi giao dịch và mua bán các loại cổ phiếu, bao gồm cổ phiếu thường và cổ phiếu ưu đãi
  • Thị trường trái phiếu: Nơi giao dịch và mua bán các loại trái phiếu đã phát hành (trái phiếu công ty, trái phiếu đô thị, trái phiếu Chính phủ)
  • Thị trường phái sinh: Nơi giao dịch các sản phẩm phái sinh (ở Việt Nam cụ thể hiện nay là Hợp đồng tương lai chỉ số VN30 và Hợp đồng tương lai Trái phiếu Chính phủ)

Căn cứ vào phương thức hoạt động của thị trường

  • Thị trường chứng khoán tập trung: Là nơi hoạt động giao dịch chứng khoán theo quy định của pháp luật, chứng khoán được niêm yết và giao dịch trên Sở giao dịch chứng khoán (Sàn HOSE, sàn HNX)
  • Thị trường chứng khoán phi tập trung (OTC): Là nơi mua bán chứng khoán nằm ngoài sở giao dịch, không có địa điểm tập trung nhà môi giới, nhà đầu tư. Giao dịch thuận mua vừa bán.

Lịch sử hình thành thị trường chứng khoán Việt Nam

Giai đoạn từ 1996 đến 2000

Mở đầu là sự kiện thành lập Ủy ban Chứng khoán Nhà nước Việt Nam, theo Nghị định số 75/CP của Chính phủ, vào ngày 28/11/1996. Hai năm sau, vào ngày 11/7/1998, dựa vào Nghị định số 48/CP của Chính phủ, thị trường chứng khoán Việt Nam chính thức được khai sinh.

Lúc này, Trung tâm Giao dịch Chứng khoán TP. Hồ Chí Minh (tiền thân là Sở Giao dịch Chứng khoán Hồ Chí Minh – HOSE) được thành lập.

Đến ngày 28/7/2000 diễn ra phiên giao dịch đầu tiên của thị trường chứng khoán Việt Nam. Hai mã cổ phiếu được giao dịch là REE (thuộc Công ty Cổ phần Cơ điện lạnh) và SAM (thuộc Công ty Cổ phần SAM Holdings). Ở thời điểm đó, mỗi tuần sẽ có 2 phiên giao dịch.

Giai đoạn từ 2001 đến 2010

Năm 2005, Trung tâm lưu ký chứng khoán Việt Nam (VSD) được thành lập. Cùng với đó là sự ra đời của Trung tâm Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (tiền thân của Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội – HSX) vào ngày 8/3/2005.

Cho đến năm 2007, thời gian giao dịch chứng khoán được điều chỉnh. Cụ thể, thời gian này mở rộng hơn, kéo dài từ 8h30 đến 11h, thay vì từ 9h đến 11h như trước.

Tiếp đến, ngày 24/6/2009, sàn Upcom đi vào vận hành. Đây trở thành nơi giao dịch cổ phiếu lớn, tuy nhiên vẫn chưa đạt đủ tiêu chuẩn đi niêm yết trên 2 sàn giao dịch TP.HCM (HOSE) và Hà Nội (HNX).

Giai đoạn từ 2011 đến 2014

Ngày 6/2/2012, chỉ số VN30 lần đầu tiên ra mắt. VN30 là nhóm cổ phiếu có giá trị vốn hóa lớn được giao dịch trên sàn giao dịch HOSE. Kế tiếp, vào khoảng tháng 9/2012, một số sự thay đổi trong cách thức giao dịch cũng tạo sự thu hút với nhà đầu tư.

Dẫn chứng như thời gian thanh toán rút ngắn từ T+4 xuống còn T+3. Trong đó, T+ chính là chu kỳ thanh toán trong chứng khoán. Còn T+3 được hiểu là sau 3 ngày nhà đầu tư mới hoàn toàn sở hữu được chứng khoán đã mua. Đồng thời, sau 3 ngày nhà đầu tư có thể nhận lại tiền bán chứng khoán.

Dấu mốc trong lịch sử hình thành thị trường này đó là vào ngày 22/7/2013 khi thời gian giao dịch chứng khoán trên sàn HOSE được mở rộng. Cụ thể là kéo dài tới 15h00 hàng ngày.

Chỉ sau đó khoảng 7 ngày, ngày 29/7/2013, thời gian giao dịch trên HSX cũng được kéo dài tương tự. Thị trường chứng khoán được bổ sung các loại lệnh giao dịch mới như: lệnh thị trường, ATC…

Giai đoạn từ 2015 đến nay

Ngày 1/7/2015, sàn Upcom chính thức đưa ra quyết định điều chỉnh biên độ giao dịch từ +/- 10% thành +/- 15%. Sau đó, từ 1/1/2016, chu kỳ thanh toán T+3 được rút ngắn xuống còn T+2. Tháng 8/2017, hình thức chứng khoán mới là chứng khoán phái sinh ra đời.

Xem chi tiết về Quy định giao dịch chứng khoán tại đây.

Các giai đoạn phát triển của thị trường chứng khoán Việt Nam

Trong hơn 25 năm qua, thị trường chứng khoán Việt Nam ngày càng phát triển mạnh mẽ, nhưng cùng với đó là không ít các biến động lớn. Những năm 1996 đến trước năm 2000 được coi là nền móng cho sự phát triển của thị trường chứng khoán Việt Nam.

Khoảng thời gian 2000-2005 đánh dấu sự khởi đầu hay còn được coi là giai đoạn chập chững tập đi. Ở khoảng thời gian 5 năm này, vốn hóa thị trường chỉ đạt mức trên dưới 1% GDP và gần như không có thay đổi gì nhiều.

Bắt đầu từ năm 2006, Luật Chứng khoán được Quốc hội ban hành và chính thức có hiệu lực từ đầu năm 2007. Đồng thời, năm 2006 cũng chính là năm đánh dấu bước nhảy vọt mạnh mẽ khi vốn hóa thị trường đạt 22,7% GDP. Đến năm 2007, chỉ số này tiếp tục tăng mạnh tới mức trên 43%.

Sau đó 1 năm, năm 2008, nền kinh tế trong nước và thế giới khủng hoảng, thị trường tài chính gặp nhiều biến động. Đây được coi là một năm “thị trường buồn” khi mức vốn hóa giảm mạnh, xuống còn 18% GDP.

Đến năm 2009, thị trường bắt đầu có sự hồi phục nhẹ với vốn hóa thị trường đạt 37,71% GDP. Ngoài ra, sự gia tăng đáng kể của các công ty niêm yết cũng là tín hiệu tích cực cho thị trường chứng khoán nói chung.

Trải qua hơn 10 năm với những thăng trầm, tính đến thời điểm hiện tại, mức vốn hóa đã tăng nhanh chóng lên tới hơn 82% GDP. Điều này một phần thể hiện được sự bùng nổ mạnh mẽ của thị trường chứng khoán.

Với đà tăng trưởng nổi bật trong cả tiến trình của lịch sử hình thành thị trường chứng khoán Việt Nam, hứa hẹn trong thời gian tới, chứng khoán sẽ là kênh đầu tư bùng nổ hơn nữa. Chính vì vậy, các nhà đầu tư cần nghiên cứu kỹ lưỡng thị trường, nắm bắt cơ hội để quá trình đầu tư đạt hiệu quả cao nhất, thu về nguồn lợi nhuận tốt nhất.

Thông qua bài viết này mong rằng chúng tôi đã giúp bạn hiểu rõ hơn về quá trình hình thành và phát triển của thị trường chứng khoán Việt Nam. Bạn hãy thường xuyên theo dõi các bài viết của chungkhoanvps.com.vn để trau dồi thêm kiến thức mỗi ngày. Để được hỗ trợ tốt nhất trong quá trình đầu tư bạn hãy mở tài khoản chứng khoán VPS tại đây. Chúc bạn gặt hái nhiều thành công trên thị trường chứng khoán.

5/5 - (7 bình chọn)

Leave a Comment

error: Content is protected !!